Mất ngủ, hay chứng khó ngủ, là một vấn đề sức khỏe phổ biến ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của nhiều người trên toàn thế giới. Theo y học cổ truyền, mất ngủ không chỉ đơn thuần là một triệu chứng mà còn phản ánh sự mất cân bằng bên trong các tạng phủ của cơ thể.
Quan điểm của y học cổ truyền về mất ngủ và vai trò của tạng phủ
Trong y học cổ truyền, mất ngủ thường được xem là kết quả của sự mất cân bằng giữa các tạng phủ, đặc biệt là Tâm (Heart), Can (Liver), Tỳ (Spleen), Phế (Lung) và Thận (Kidney). Mỗi tạng phủ đóng một vai trò quan trọng trong việc duy trì giấc ngủ bình thường:
- Tâm (Heart): Được coi là “chủ thần”, Tâm kiểm soát ý thức và giấc ngủ. Sự suy yếu hoặc nhiệt thịnh ở Tâm có thể dẫn đến mất ngủ. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng Tâm đóng vai trò then chốt trong cơ chế sinh lý của mất ngủ theo y học cổ truyền.
- Can (Liver): Can lưu trữ huyết và điều hòa cảm xúc. Căng thẳng hoặc tức giận có thể gây ra Can khí uất kết, dẫn đến mất ngủ.
- Tỳ (Spleen): Tỳ chịu trách nhiệm chuyển hóa thức ăn và tạo huyết. Suy yếu Tỳ có thể dẫn đến thiếu hụt huyết, không nuôi dưỡng được Tâm, gây mất ngủ.
- Phế (Lung): Phế kiểm soát khí và có liên quan đến sự phân bố của khí trong cơ thể. Phế khí hư hoặc có đàm nhiệt có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ.
- Thận (Kidney): Thận lưu trữ tinh và kiểm soát sự phát triển, sinh sản. Thận âm hư có thể gây ra hư nhiệt, làm rối loạn giấc ngủ.
Các mô hình bệnh lý liên quan đến mất ngủ trong y học cổ truyền
Dựa trên sự mất cân bằng của các tạng phủ, y học cổ truyền phân loại mất ngủ thành nhiều mô hình bệnh lý khác nhau, bao gồm:
- Khí uất ở Đởm và Vị với đàm nhiệt (Qi Stagnation in Gallbladder and Stomach with Phlegm Heat): Triệu chứng bao gồm lo âu, hồi hộp, khát nhẹ, buồn nôn hoặc nôn, chóng mặt, vị đắng trong miệng, cảm giác đầy tức ở ngực, ho với đờm vàng đặc, giấc ngủ bị quấy rối với những giấc mơ kỳ lạ.
- Đàm nhiệt ở Phế (Phlegm Heat in the Lungs): Triệu chứng bao gồm ho với đờm vàng đặc, đau ngực, táo bón, cảm giác đầy tức ở vùng thượng vị, vị đắng trong miệng.
- Tâm Tỳ hư (Heart and Spleen Deficiency): Triệu chứng bao gồm mệt mỏi, lo âu, mất ngủ, hồi hộp, kém ăn, da nhợt nhạt, chảy máu bất thường.
- Can Thận âm hư (Deficiency of the Liver and Kidney Yin): Triệu chứng bao gồm mất ngủ, miệng khô, chóng mặt, đau lưng dưới, mơ nhiều, tóc bạc sớm.
- Can phong nội động do Can dương thượng kháng (Liver Wind agitating Internally due to Liver Yang Rising): Triệu chứng bao gồm chóng mặt, ù tai, mất ngủ, đau đầu, nhìn mờ, co giật hoặc tê bì ở chi.
Mối liên hệ giữa mất ngủ và trục não-ruột-microbiota
Nghiên cứu gần đây đã khám phá mối quan hệ giữa hệ vi sinh vật đường ruột và giấc ngủ thông qua trục não-ruột-microbiota. Sự mất cân bằng của hệ vi sinh vật đường ruột có thể ảnh hưởng đến chức năng não và góp phần gây mất ngủ. Y học cổ truyền đã sử dụng các phương pháp như sử dụng thảo dược và châm cứu để điều chỉnh hệ vi sinh vật đường ruột, từ đó cải thiện chất lượng giấc ngủ .
Phương pháp điều trị mất ngủ theo y học cổ truyền
Dựa trên các mô hình bệnh lý đã đề cập, y học cổ truyền áp dụng các phương pháp điều trị như:
- Sử dụng thảo dược: Các bài thuốc như Toan táo nhân thang (Suanzaoren Decoction) được sử dụng để điều trị mất ngủ bằng cách điều hòa hệ vi sinh vật đường ruột và cải thiện chất lượng giấc ngủ .
- Châm cứu: Châm cứu tại các huyệt như Bách hội (GV20), Thần môn (HT7), Tam âm giao (SP6) có thể giúp điều hòa khí huyết, cân bằng tạng phủ và cải thiện giấc ngủ.
- Khí công và Thái cực quyền: Các phương pháp này giúp thư giãn tâm trí, cải thiện tuần hoàn và giảm căng thẳng, từ đó hỗ trợ giấc ngủ tốt hơn.
Mất ngủ trong y học cổ truyền được xem là kết quả của sự mất cân bằng bên trong các tạng phủ
MấtNgủ #YHCT #GiấcNgủ #SứcKhỏe #Chấnmộcviên
Bài thuốc cụ thể tại Chấn Mộc Viên: https://chanmocvien.com/2025/03/24/bai-thuoc-nam-chua-benh-mat-ngu/
THUỐC NAM CHẤN MỘC VIÊN
——————————————
Địa chỉ: Khu 4, Thôn Ngọc Lâu, xã Hà Lộc, thị xã Phú Thọ, Tỉnh Phú Thọ
Điện thoại: 0386900900
Email: thuocnamcmv@gmail.com
Website: https://chanmocvien.com